Autor należy do grona tych postaci, które w polskim harcerstwie odegrały rolę szczególną. Był nie tylko wybitnym historykiem i badaczem dziejów konspiracji, lecz także a może przede wszystkim instruktorem z powołania. Łączył rzetelną wiedzę naukową z głębokim wyczuciem spraw wychowawczych. Cechowała go skromność, gotowość do działania oraz umiejętność uważnego słuchania i rozumienia innych. Te przymioty odnajdujemy również w jego tekstach wnikliwych, nierzadko emocjonalnych, a zarazem stawiających w centrum uwagi podstawowe wartości harcerskie i obywatelskie.

Na niniejszy tom składają się artykuły i dokumenty powstałe w latach 1989-2004, a więc w okresie szczególnym dla polskiego harcerstwa czasie przemian ustrojowych i rodzącego się pluralizmu organizacyjnego. W stosunku do poprzednich wydań zbiór został uzupełniony o ważny tekst Tomasza pt. Szare Szeregi jako organizacja wychowawcza, który w swoim czasie stanowił jedną z pierwszych prób spojrzenia na fenomen

Szarych Szeregów nie przez pryzmat spektakularnych akcji czy działań zbrojnych, lecz z perspektywy celów wychowawczych i metod ich realizacji. Dla wielu instruktorów lat osiemdziesiątych tekst ten stanowił jeden z drogowskazów wskazujących właściwy sposób myślenia o pracy harcerskiej niezależnie od warunków, w jakich przyjdzie ją prowadzić.

Ze wstępu hm. Tomasza Maracewicza

Lektura tekstów hm. RP Tomasza Strzembosza była dla mnie doświadczeniem formacyjnym. Uważam, że ich znajomość jest niezbędna do zrozumienia fundamentów współczesnego harcerstwa jego oblicza,

tożsamości i podziałów. Zarazem są to w większości teksty uniwersalne, niosące głęboki sens także poza ścisłym kontekstem historycznym czy harcerskim.

hm. Michał Topolski

Przekrojowe, kompleksowe spojrzenie na istotę harcerstwa. Obowiązkowa pozycja w próbach na wyższe stopnie instruktorskie, niezbędna dla zrozumienia naszej pracy i związanych z nią wyzwań.

hm. Maciej Sadowski